بررسی تحلیلی - انتقادی مبانی الهیات سلبی؛ با تأکید بر تباین وجودی خالق با مخلوق

نوع مقاله : مقاله علمی_پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح 3 رشته کلام اسلامی مدرسه علمیه نواب

2 دانش آموخته سطح چهار رشته تخصصی کلام جدید مدرسه علمیه عالی نواب، مدرس سطوح عالی حوزه علمیه خراسان

3 استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان

AHI/ahi.2025.2555.1102

چکیده

الهیات سلبی، یکی از مهم‌ترین مسائل کلامی است که بر شناخت و تفسیر سلبی صفات خداوند تأکید می‌کند. الهیات سلبی، مبانی متفاوتی دارد، اما هدف پژوهش حاضر، بررسی تحلیلی - انتقادی مهم‌ترین مبنای آن یعنی «تباین وجودی خالق با مخلوق» است که اندیشمندان گوناگونی با مبانی فکری متفاوت، آن را به‌عنوان اساس الهیات سلبی پذیرفته‌اند. پیروان الهیات سلبی، دلایلی همچون نفی سنخیت در ذات، صفات و افعال؛ تنزیه و نفی تشبیه، تلازم خلقت با کثرت و تباین موجودات، آیات و روایات و... را برای اثبات تباین مطرح کرده‌اند. با تحلیل و بررسی این دلایل، ناسازگاری آن‌ها با مبانی حکمت متعالیه روشن می شود. مهم‌ترین مبانی حکمت متعالیه که بر اساس آن‌ها تباین وجودی خالق و مخلوق به عنوان اساس الهیات سلبی نقد می‌شود، عبارت‌اند‌از: وحدت وجود، سنخیت میان علّت و معلول و اشتراک معنوی وجود. افزون بر ناسازگاری تباین تامّ با مبانی حکمت متعالیه، برداشت‌های پیروان الهیات سلبی از آیات و روایات برای اثبات تباین تام، صحیح نبوده و دارای اشکالات فراوانی است که از جمله آن‌ها می‎‌توان به آیت نبودن مخلوقات برای خدا؛ مطرح بودن بینونت وصفی نه عزلی در روایات؛ ناتوانی از تفکیک مقام ذات با مقام صفات در روایات و... اشاره کرد. همچنین تباین وجودی میان خالق و مخلوق برپایه نفی تشبیه، موجب اثبات ضدّ برای خداوند متعال، شکاکیت و بی ایمانی، اشتراک لفظی و... می‌شود. در پایان باتوجه‌به نقد نظریه تباین وجودی خالق با مخلوق، این نتیجه به دست آمد که این مبنا برای قائل‌شدن به الهیات سلبی، ناکافی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار