تحلیل هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی زیارت و دعا در نظام فلسفی ابن‌سینا

نوع مقاله : مقاله علمی_ترویجی

نویسنده

موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

AHI/ahi.2026.3534.1159

چکیده

این مقاله به تبیین جایگاه فلسفی مفاهیم فراعقلی مانند «زیارت» و «دعا » در دستگاه فکری ابن‌سینا می‌پردازد و تلاش می‌کند ظرفیت و میزان توفیق حکمت سینوی در تحلیل فلسفی و ارائه چارچوب عقلانی برای چنین مفاهیم و باورهایی را نشان ‌دهد. مقاله ابتدا بر تلاش فلاسفه برای جمع میان عقل و امور فراعقلی، با تمرکز می‌کند. سپس، هستی‌شناسی سینوی مبتنی بر اصل علیت (واجب‌الوجود، عقول مفارقه، نفوس آسمانی و عالم ماده) به عنوان مقدمه فلسفی تبیین مسائل اصلی معرفی می‌گردد. ابن‌سینا در این چارچوب، رابطه علی را دارای دو ساحت وجودی (تکوینی) و معرفتی (رجوع) می‌داند. زیارت و دعا، بر اساس این نظام، نه یک عمل صرفاً عبادی، بلکه فرآیندی هستی‌شناختی و معرفتی هستند که زائر از طریق آن، با توسل به ارواح مقرب (مزور)، زمینه را برای فیض عقل فعال و شبیه‌سازی نفس خود با مبدأ نخستین فراهم می‌آورد. در نهایت، مقاله به تحلیل جایگاه مکان‌های مقدس به عنوان نقاط اتصال مؤثر بین عالم طبیعت و عقل می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات