مدرسه علمیه عالی نواب آموزه های حکمت اسلامی ‪۳۰۴۱-9549 3 4 2025 09 23 بازخوانی تحلیلی جایگاه و نقش عقول طولی در فلسفه صدرایی 832 AHI/ahi.2025.1664.1085 FA اعظم سادات پیش بین استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران مریم محبتی استادیار گروه معارف دانشگاه کوثر بجنورد Journal Article 2022 07 24 عقول طولی جایگاه هستی شناسانه و معرفت شناسانه خاصی در فلسفه اسلامی دارند. ملاصدرا نیز مانند حکمای پیشین دلایل متعددی برای اثبات عقول طولی ارائه می دهد که برخی از دلایل ناظر به بعد هستی شناسی و برخی دیگر ناظر به بعد معرفت شناسی آنها می باشد.در این نوشتار با شیوه توصیفی- تحلیلی دلایل هستی شناختی و معرفت شناخی عقول طولی براساس مبانی خاص حکمت متعالیه صدرایی مورد بازخوانی و تحلیل قرار گرفته است تا جایگاه و میزان نقش آنها در فلسفه صدرایی آشکار شود. شایان ذکر است آنچه که از ظاهر عبارات ملاصدرا در این خصوص استنباط می شود متفاوت از آن چیزی است که از مبانی و دقائق فلسفه صدرا استنباط می شود. در نهایت این نتیجه حاصل شده که با دقت در مبانی خاص حکمت متعالیه همچون اصالت و وحدت وجود، ارجاع علیت به تجلی و تشأن، و... نقش هستی شناسانه و معرفت شناسانه عقول طولی در عالم به غیر واگذار شده و جایگاه آنها در سلسله هستی فقط بر اساس قاعده امکان اشرف قابل توجیه است.

مدرسه علمیه عالی نواب آموزه های حکمت اسلامی ‪۳۰۴۱-9549 3 4 2025 09 23 تحلیل روش‌شناختی نسبت ادراکات عقلی با برخی از مسائل اصولی و فقهی: مطالعه‌ای بر مبانی و دیدگاه شهید صدر 882 AHI/ahi.2026.3513.1158 FA محسن انصاری بایگی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران پژوهشگر حوزه علمیه خراسان Journal Article 2026 01 20 ناسازگاری یافته های عقلی و گزاره های شرعی، چالشی دیرین برای متفکران دینی و فیلسوفان دین بوده است. این مشکل تنها اختصاص به الهیات و کلام ندارد، بلکه محل گفتگوی اصولیان نیز بوده است؛ چراکه رابطه عقل با گزاره‌های شرعی، اصول و قواعد مربوطه در این دانش نیز ثمرات مهمی دارد. شهید صدر از جمله متفکران معاصر است که با صورت‌بندی نسبتا جدید در علم اصول به مواجهه این مسئله رفته است. بر این اساس، مسئله نوشتار حاضر چگونگی رابطه عقل و نقل از منظر علم اصول فقه و روش‌شناسی استنباط حکم شرعی است. اهمیت این مسئله در تبیین جایگاه عقل در استنباط حکم شرعی و نقش آن در تبیین حدود و جزئیات قواعد اصولی است. افزون بر اینکه تبیین جایگاه عقل در استنباط احکام شرعی، تأثیر مستقیم بر نحوۀ دین‌داری دارد و به نوعی به صورت‌بندی فلسفۀ دین‌داری منجر می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد شهید صدر در مسائل مختلف از جمله وجوب تخییری، اجتماع امر و نهی، اخذ علم به حکم در موضوع حکم و... به زوایایی از این موضوع اشاره می‌کند و رویکردی عقل‌گرایانه را در پیش می‌گیرد؛ برخلاف دیگرانی که از مسیر نص‌محوری و نقل‌گرایی به تصویر دیگری از قواعد اصولی رسیده‌اند.

مدرسه علمیه عالی نواب آموزه های حکمت اسلامی ‪۳۰۴۱-9549 3 4 2025 09 23 نقد ظرفیت «علم مدرن» در بنیان‌گذاری معرفت فلسفی و معنای جهان‌شمول 899 AHI/ahi.2026.3345.1144 FA دکتر سیدمجید صابری فتحی گروه فیزیک،‌ دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2025 12 03 معتقدین به مدرنیته نه‎تنها ادعای توانایی جایگزین کردن ادیان ابراهیمی و طبیعی را دارند بلکه معتقد هستند که باید تمام معانی و ارزش‌های بر گرفته از آنها نیز جایگزین شوند که با توجه به پیشرفت‌ها و موفقیت‌های علم مدرن استخراج معانی را نیز از آن متصور هستند. ازاین‌رو، باوری به پذیرش بدون قید و شرط هر گزاره‌ای است که برگرفته از «علم مدرن» است، یا «علمی» قلمداد می‌شود در ذهن این افراد وجود دارد. امّا، از نیمۀ دوم قرن بیستم میلادی در میان برخی از اندیشمندان و دانشمندان مدرن این باورها، نه‌تنها، مورد تردید قرار گرفتند؛ بلکه معرفت برگرفته از علم مدرن نیز خدشه‌پذیر معرفی شد. در همین راستا، قلمروی شناخت علمی نیز بسیار محدود تعریف شد و شعار کشف قوانین طبیعت در قرن نوزدهم میلادی وجود داشت به‌تدریج جای خود را به توصیف طبیعت، سپس به توصیف پدیده، و درنهایت به بیان «رخداد» داده است. پرسش اصلی این مقاله، نسبت «علم مدرن» با عالم واقع و اعتبار معرفت حاصل از آن است. در این بررسی با روشی تحلیلی و انتقادی به تعریف علم مدرن وسپس چالش‌های فنی و معرفتی علم مدرن خواهیم پرداخت.