مدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240517بازخوانی تحلیلی ابداعات فارابی در نفسشناسی فلسفی1134535AHI/ahi.2023.1279.1077FAمهدیعباس زادهدانشیار گروه معرفتشناسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی تهرانJournal Article20211116هستی، چیستی و ویژگیهای نفس انسان از مهمترین اموری است که ذهن فلاسفه را از دیرباز به خود مشغول کرده است و نتیجة تأملات آنان منجر به طرح مبحث مهمی به نام نفسشناسی یا علم النفس فلسفی شده است. در این میان، فارابی جزو نخستین فلاسفة اسلامی است که نوآورانه به مسئلة نفس انسان و قوای آن پرداخته است. او در نفسشناسی خویش به مباحث مهمی از جمله: تعریف، اقسام، هویت و بقای نفس، بدنمندی نفس، رابطه و تمایز نفس و بدن، اثبات وجود، بساطت و تجرد نفس، کیفیت تکوّن نفس، نقش محوری نفس در معرفت، تعریف قوای نفس و نسبت آنها با نفس و با یکدیگر، اقسام قوای نفس و کیفیت تکون آنها، رابطة قوای نفس با فضیلت و سعادت و... پرداخته است. نکتة مهم از جهت معرفتشناختی این است که وی نفس را فاعل شناسا و محور معرفت دانسته است و قوای نفس و آلات آن را صرفاً بهمثابه مُعدات کسب معرفت لحاظ کرده است. نوشتار حاضر درصدد است تا با روش کتابخانهای و به نحو توصیفی- تحلیلی، نظریات فارابی را در این عرصة مهم و مبنایی بازخوانی کند، اهم ابداعات او نسبت به آرای ارسطو را در این عرصه برشمرد و برخی دیدگاهها در این عرصه را مورد سنجش و بررسی قرار دهد.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_535_e3673350d2c40b8ddca73aff3976f7c7.pdfمدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240922پیامدهای کلامی تشکیک در وجود: مطالعه موردی توحید ذاتی و توحید صفاتی3552537AHI/ahi.2023.1698.1086FAرضااسفندیاریطلبۀ سطح دو رشته کلام اسلامی مدرسه علمیه نواب مشهدعلیحسینی سی سختطلبۀ سطح چهار رشته کلام جدید مدرسه علمیه نواب مشهدشیخ مهدیزمانی فرداستاد خارج فقه و اصول و سطوح عالی فلسفه و کلام مدرسه علمیه عالی نواب مشهدJournal Article20220828مهمترین مسئلهای که در فلسفه اسلامی، به ویژه در حکمت متعالیه، بعد از اصالت وجود موردتوجه قرارگرفته است، مسئله «تشکیک در وجود» است. این مسئله در منطق و عرفان هم سابقه دارد. در راستای لزوم بهرهگیری از مسائل فلسفی در مباحث کلامی، پژوهش حاضر بر آن است تا با روش تحلیلِ عقلانی، پیامدهای کلامی تشکیک در وجود را واکاوی کند؛ ازاینرو با پیشفرض قراردادن بحث تشکیک در وجود، توحید ذاتی و صفاتی اثبات میشود. درنهایت، باتوجهبه تأثیرگذاری تشکیک وجود در نفی تسلسل و اثبات عله العلل بودن خداوند، وجود محض و واجب بودن خداوند استنتاج میشود.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_537_9850e164683416d1a82c5821ce5f6317.pdfمدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240922بازخوانی فلسفی تجربیات نزدیک به مرگ با تأکید بر عوالم هستی از منظر فلسفه اسلامی5376540AHI/ahi.2024.2276.1095FAحسینخرسندی امین (خوردوستان)دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد و طلبه سطح چهار حوزه علمیه خراسانمحمدعلیوطن دوستاستادیار گروه فلسفه دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20231229امروزه تجربۀ نزدیک به مرگ از سوی نحلههای مختلف فکری و با رویکردهای گوناگون ارزیابی شده است. هریک از این نحلهها کوشیدهاند تا پرسشهای مطرح در خصوص این تجربیات را پاسخ دهند. مهمترین پرسش درباره این تجربیات، پرسش از نحوۀ تحقّق آنهاست. تأمل در گزارشهای حاکی از این تجربیات، گوناگونی نحوۀ تحقّق آنها را نشان میدهد. با توجه به اینکه فلسفه اسلامی عهدهدار مطالعۀ هستیشناسانه پدیدههاست، نوشتار پیش رو درصدد است تجربیات نزدیک به مرگ را از منظر فلسفه اسلامی بررسی کند. مطالعۀ فلسفی تجربیات نزدیک به مرگ هم تا حدودی ابهامات موجود دربارۀ آنها را از میان میبرد و هم زمینه را برای سنجش آنها فراهم میسازد. بازخوانی عوالم هستی از منظر فلسفه اسلامی و تأملی دوباره در این تجربیات، نوشتار حاضر را درصدد اثبات این نکته قرار میدهد که این تجربیات بهتبع عوالم مختلف هستی دارای مراتبی مختلفند. حکمت متعالیه با طرح عوالم سهگانهٔ طبیعت، مثال و عقل، سلسلهای طولی را ترسیم میکند که انسان در قوس صعود و رسیدن به واجب تعالی این سه عالم را طی خواهد نمود. ازآنجاکه بیشتر تجربیات نزدیک به مرگ در اثر ارتباط با عالم مثال و در قالب بدن مثالی واقع شده است، کیفیت انطباق این تجربیات بر عالم مثال و نحوۀ واقعنمایی آنها بهتفصیل بررسی خواهد شد. تبیین نحوۀ انطباق مراتب مختلف تجربیات نزدیک به مرگ بر عوالم مختلف هستی میزان و کیفیت واقع نمایی آنها را تا حدودی آشکار خواهد ساخت.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_540_0791ca2538a77ce61ab397de1ecde75a.pdfمدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240922بازخوانی دیدگاه استاد فیاضی در زمینه حکایتگری روح77102538AHI/ahi.2024.1871.1089FAیاسرحسین پوردکتری حکمت متعالیه موسسه امام خمینی قماحمدسعیدیدانشیار موسسه امام خمینی قمJournal Article20230524استاد فیاضی بر این باور است که انسان مرکب از روح و نفس (نباتی) و جسم است و ادراک از خاصیتهای روح انسان است. ایشان معتقد است که در علوم حصولی، روح حاکی است و حکایتگری آن نیز علم حصولی است؛ نه صورت ذهنی. صورت ذهنی از نظر ایشان، نه حاکی (علم حصولی) و نه محکی (معلوم به علم حصولی) است؛ بلکه وجودِ ذهنی محکی است. برایناساس، علم حصولی کلی است؛ نه به این معنا که محکیهای بیشمار بیواسطه (بالذات) و باواسطه (بالعرض) دارد؛ بلکه به این معنا که محکی هر علم حصولی میتواند وجودهای متعدد ذهنی و عینی داشته باشد. از نظر ایشان، محکی یا معلوم بالعرض بیمعناست. محکی چه هنگامی که در صقع وجود عالم به وجود علمی یا ذهنی موجود شود و چه زمانی که خارج از صقع وجود عالم به وجود خارجی موجود شود، بالذات (بیواسطه) است؛ ازاینرو، میان علوم حصولی، چه تصوری و چه تصدیقی، و معلوم هیچ خطایی راه ندارد. خطا اولا فقط در علوم حصولی قضیهای معنا دارد و ثانیا میان معلوم و مصداق (وجود عینی معلوم) اتفاق میافتد. در این نوشتار، پس از بیان بعضی از مقدمات و مبانی استاد فیاضی، نظریة ایشان در باب علم حصولی، موسوم به «حکایتگری روح»، تبیین و نقد شده است.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_538_3dbfbed7f29dffe33e9e49ce0faeed57.pdfمدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240922جستاری در وجوه افتراق عقل و عشق از دیدگاه حکیم ملاهادی سبزواری103128536AHI/ahi.2023.1067.1067FAسید محمدحسینی نیکمدرس حوزه علمیه گچساران و مدرس دانشگاه فرهنگیان یاسوجJournal Article20210604تاکید قرآن کریم و روایات بر عقل و نپرداختن به واژۀ «عشق» با وجود کاربرد زیاد آن میان اقشار مختلف، مؤلف را به بررسی وجوه افتراق عقل و عشق واداشت. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانهای و روش توصیفی–تحلیلی، به واکاوی نظریات حکیم سبزواری میپردازد. وی با اینکه فیلسوف نامداری است؛ اما در بیان عقل و عشق از جاده انصاف خارج نشده است. عاقلانه نوشته و عاشقانه سروده است. طریق عقل را هموار و طریق عشق را دشوار دانسته و بر این باور است که عقل، اهل تمییز و عشق، اهل توحید است. عقل، مُلک فنون و عشق مُلک جنون است؛ ازاینجهت، عشق را عاشقکش و جانپرور، یغماگر و خونخوار و آذرِ آتشینخو، و عقل را هستی طلب، ناصح، آزرم، نرمخو و رنجور میداند. گاهی عشق را جامع اوصاف متضاد دانسته است. هرچند رتبه عشق را برتر میداند؛ ولی از بیان عظمت عقل منور غافل نبوده است. مراد از عقلی که به اوصاف نکوهشی متصف کرده است، عقل مشوب است؛ ازاینرو، بر خلاف عدهای که عقل را سامری و عشق را موسوی دانستهاند، عشق را خضر و عقل منور را موسی میداند. هرچند مراد آنها نیز باید عقل مشوب، جزئی و مشوش به اوهام و خیال باشد. طبق یافتههای پژوهش، عقل و عشق با هم افتراقاتی دارند که این تحقیق به تبیین تفاوت ماهوی، وصفی و رتبی آنها پرداخته است.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_536_20a69becfcec21b07e159b130409042d.pdfمدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240922تصحیح انتقادی رسالۀ «وحدت هویّت و شیئیّت حقّه» اثر علیقلیبن قرچغای خان129151539AHI/ahi.2023.1740.1088FAرضاحصاریدانش آموخته دکتری گروه فلسفه، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقر العلوم، قم. ایران.حامدناجی اصفهانیدانشیار گروه فلسفه. دانشکده فلسفه اخلاق. دانشگاه اصفهانمهدیعسگریدانشجوی گروه فلسفه. دانشکده فلسفه و اخلاق. دانشگاه ادیان و مذاهب. قمJournal Article20221113 علیقلیبن قرچغای خان، از جمله حکیمان متألّه مدرسۀ فلسفی اصفهان است. وی رسائل و کتابهای گوناگونی در زمینههای مختلف مانند فلسفه، تفسیر قرآن و حدیث نگاشته است. از جمله رسالههای کوتاهی که وی به رشتۀ تحریر درآورده است، رسالۀ <em>وحدت هویّت و شیئیّت حقّه</em> است که تاکنون تصحیح نشده است. وی در این رساله کوشیده است تفسیری دقیق از مفاهیمی مانند شیء، لاشیء، ظلّ، اعتباری بودن حقایق اشیاء و صفات انسانی ارائه دهد و وجوه اشتراک و اختلاف میان دیدگاه خود و رویکرد صوفیّه را تبیین نماید. در جستار حاضر تلاش شده است افزون بر تحقیق و تصحیح رساله، برخی از مطالب مطرح شده، تحلیل و بررسی گردد. «ناکافی بودن تفسیر وی از موهومبودن ممکنات و مخلوقات»، «نادرست بودن تشبیه مخلوقات به تصویر فرد دوبین» و «عدم اتّصاف خداوند به تعیّن موجودات امکانی» سه نقدی است که درنهایت به دیدگاههای مصنّف در این رساله وارد است.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_539_58a1baf1c20549ebfb19b615e46b0e19.pdfمدرسه علمیه عالی نوابآموزه های حکمت اسلامی۳۰۴۱-95492220240922گزارش علمیِ مناظرهای دربارۀ «ضرورت سابق»151173541AHI/ahi.2024.541FAغلامرضافیاضیاستاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی موسسه امام خمینی ره قمعلیرضاکهنسالدانشیار
گروه آموزشی فلسفه و حکمت اسلامی
دانشکده الهیات و معارف اسلامیJournal Article20220819مشهور فلاسفه به قاعدۀ «الشیء ما لم یجب لم یوجد» باور دارند که دلالت بر صحت ضرورت سابق دارد؛ اما برخی از متکلمین و اصولیون اشکالاتی را به آن وارد دانستند. استاد فیاضی قاعدۀ فوق را با قرائت مشهور نمیپذیرند و ضرورت سابق را بهجهت ارتفاع نقیضین محال میدانند که البته در کتاب «جبر فلسفی از دیدگاه استاد فیاضی» ضمن چهار اشکال اساسی به طور کامل تقریر شده است. استاد کهنسال نیز بهعنوان مدافع قاعده، چهار نقد به تقریر استاد فیاضی وارد میکنند که حول آن گفتگو میشود. همچنین به جهت واکاوی قاعدۀ مذکور، در تحلیل ماهیت و حقیقت وجوب گفتگویی صورت میگیرد. درنهایت از میان نکات مطرح شده، مشخص میگردد که قرائت استاد کهنسال از قاعده نیز مطابق مشهور نیست و بین نظر ایشان و استاد فیاضی در مورد فواعل غیرمختار اختلافی وجود ندارد؛ اما در فواعل مختار، استاد فیاضی ضمن رد ضرورت بالقیاس، وجود علت تامه را برای تحقق معلول کافی نمیدانند که از نظر استاد کهنسال منعی ندارد.https://ahi.journals.hozehkh.com/article_541_d64c62c101d56265ff1c35cd5f313a87.pdf