مدرسه علمیه عالی نواب آموزه های حکمت اسلامی ‪۳۰۴۱-9549 2 3 2025 02 19 بررسی کیفیت رابطه ذات و صفات خداوند در عرفان 824 AHI/ahi.2025.881.1008 FA کوکب دارابی استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه مازندران سیدمرتضی حسینی شاهرودی استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2021 02 09 یکی از مباحث مهم در حوزه خداشناسی که از دیرباز ذهن اندیشمندان مسلمان را به خود معطوف نموده؛ بررسی کیفیت رابطه ذات و صفات خداوند می باشد. این مبحث در عرفان نیز از جایگاهی ویژه برخوردار است تا بدان جا که؛ عرفا، موضوع اصلی عرفان نظری را به خداوند، اسماء و صفات او اختصاص داده‌اند. لذا این مقاله که به روش تحلیلی و کتابخانه‌ای انجام شده است، درپی بررسی این مسأله می‌باشد که آیا از منظر عرفا صفات خداوند صرفا در مرتبه‌ی واحدیت و احدیت موجود بوده و در مرتبه ذات، غیب‌الغیوب اسم و وصفی ندارد و یا ذات خداوند و به تعبیر عرفا مقام لابشرط مقسمی خداوند نیز متصف به صفات می‌شود؟ و در صورت چنین ادعایی کیفیت این صفات در آن مقام به چه نحو است و آیا می‌توان دلایلی بر این ادعا ارائه نمود یا خیر؟ با مطالعه و بررسی آثار اصلی عرفای مشهور، نتایجی اخذ شد که رابطه ذات و صفات را به‌گونه‌ای بیان می‌کند که فراتر از دیدگاه رایج ایشان است. نظر رایج در عرفان این است که صفات در مرتبه‌ی واحدیت و به نظر برخی در مرتبه‌ی احدیت می‌باشد و به مقام ذات راه ندارد چرا که صفات متعین هستند و ذات نامتعین، و مطلق نمی‌تواند متصف به امور مقید گردد. در این مقاله بر اساس مستنداتی از آثار عرفا بدین نتیجه اشاره شده است که در مرتبه ذات لابشرط مقسمی، می‌توان صفات را نیز به نحو لابشرط مقسمی لحاظ نمود؛ البته کنه حقیقت این صفات مانند کنه ذات مجهول و غیب‌الغیوب می‌باشد.